سماع، رقص باستانی صوفیان: دراویش چرخان مولانا

ویژه - ۱۷ مهر ۱۳۹۷

در آغاز یک مناسک 700 ساله دراویش چرخان، در جستجوی یکی شدن با خدا، به رقص سماع با تنفس آهنگین و ذکر الله می‌پردازند.

رداهای سفید آنها هماهنگ با هم بالا و پائین می‌رود، چرخش سریع و سریع‌تر می‌شود، در حالیکه پای راست به سمت بهشت بالا می رود و پای چپ روی زمین می‌ماند.

دراویش در خلال این سماع بین دو جهان حضور دارند و در یک خلسه عمیق شخصی غرق می‌شوند.

دانی که شوریده حالان مست

چرا برفشانند در رقص دست

گشاید دری بر دل از واردات

فشاند سر و دست بر کائنات

حلالش بود رقص بر یاد دوست

که هر آستینیش جانی در اوست


 


مراسم سماع، با دعا آغاز می‌شود سپس تک به تک دراویش توسط شیخشان تبرک می‌شوند. نوای آهنگین فلوت به نشانه مسیر رسیدن به خدا در فضا شنیده می‌شود. سپس رقص آغاز می‌شود. حرکات سماع از چرخ ساده تا حرکت دستان همگی معانی نمادین دارند. کلاه‌های مخروطی قهوه‌ای که دراویش بر سر می‌گذارند نماد سنگ قبر، تن‌پوش سیاه نشانه گور و ردای دراویش نشانه کفن است. اگر با تور ترکیه سفر کردید علاوه بر بازدید از جاذبه های گردشگری، از این مراسم هم دیدن نمایید.


 شکلی از مراقبه صوفیانه


دراویش در حال چرخ تن‌پوش از تن به در می‌کنند تا نشان دهند از بند زمینی خود رسته‌اند. دستان آنها یکی به سمت بالا و دیگری به سمت پائین اشاره دارد، بدین معنا که «آنچه از خدا دریافت می‌کنیم را به بنده خدا هدیه می‌دهیم و برای خود هیچ نمی‌خواهیم.»

صدای ذکر مکرر الله طنین‌انداز می‌شود و چرخ سریع‌تر و سریع‌تر می‌شود. خودبینی‌ها و هویت فردی در راه پیوستن به کمال معنوی رها می‌شوند. یکی از دراویش چنین توضیح می‌دهد « احساس نزدیکی به خدا خواهید کرد، خالق از رگ گردن به مخلوق نزدیک‌تر است.»


 


جریان صوفی‌گری


صوفی‌گری یک صورت رمز‌آلود در اسلام است. صوفی در جستجوی زهد از تمام ظواهر مادی دست می‌کشد. صوفیان معمولاً به عنوان جویندگان مذهبی شناخته می‌شوند که به دنبال تشرف به درگاه الهی هستند.

دروایش چرخان بخشی از محفل مولوی، یک محفل مخفی که در قرن 13 شکل گرفت، هستند. دراویش به فقیه، شاعر پارسی و عارف جلال‌الدین رومی (مولانا) اقتدا می‌کنند که تاثیر عمیقی بر فرهنگ و ادبیات اسلامی داشته است. بسیاری از اشعار او در توصیف عشق فراانسانی او به خدا هستند.

صوفی‌گری و دراویش مولانا با چالش‌های فراوانی روبه‌رو بوده‌اند، در سال 1925، مصطفی کمال آتاتورک، بنیانگذار جمهوری ترکیه، تمام محافل صوفیان ترک و مناسک مذهبی آنها را ممنوع اعلام کرد تا نتوانند از اعتقادات مذهبی به عنوان یک اهرم سیاسی استفاده کنند. در نتیجه دراویش ناگزیر شدند تا محافل خود را پنهانی و زیرزمینی تشکیل دهند. این وضعیت ادامه داشت، تا اینکه در دهه 50 دولت به تدریج محدودیت‌ها را کم کرد و اجازه داد رقص سماع در انظار عمومی اجرا شود.


 


بهترین جا برای دیدن رقص سماع در ترکیه


هر سال در قونیه، محل تولد و دفن مولانا و زیارتگاه صوفیان در آناتولی مرکزی، یک مراسم بزرگداشت عظیم برگزار می‌شود.

همچنین سماع را می‌توان در تور ترکیه در نقاط مختلف استانبول از قبیل گالاتا مِولِوی هانسی (خانه مولوی گالاتا)، اولین مرکز صوفیان در استانبول مشاهده کرد.


 



  • استفاده از مطالب این نوشتار فقط با ذکر منبع بلامانع است.